Historie van de
tjottervloot

Achter een dijkje van It Eilân in Heeg was in de 20er jaren van de vorige eeuw een opslagplaats voor bagger. Het is een mooie plek, waar een familie zijn oog op liet vallen. In 1935 lieten ze daar een huis bouwen. De villa staat er nog. Het huidige Piersmahuis is de plek waar de geschiedenis van een unieke tjotter-zeilschool begint.

De eerste 4 scheepjes werden nog geen jaar na het gereedkomen van de woning toegevoegd. Het waren tjotters van werf Wildschut uit Gaastmeer. De woning werd beschikbaar gesteld voor organisatie van vakantiekampen onder leiding van dominee Schothorst. Tot het uitbreken van de 2de wereldoorlog kon de jeugd van welgestelde gezinnen er terecht. Nadien was er o.l.v. Anneke Vuurhard plaats voor de Hitlerjugend en kreeg het onderkomen de naam “de Blije Wending”. Terwijl tientallen jeugdherbergen in het oorlogsgeweld ten onder gingen, bleef de jeugdherberg van de NJHC in Heeg bestaan.

In de naoorlogse periode van wederopbouw kwam het beheer in handen van het schippersechtpaar Piersma. “De blije wending” werd “It Beaken”. Heit en mem en met hen vele anderen hebben er bergen werk verzet, aanvankelijk zonder veel luxe. In 1948 kwam er stromend water en elektriciteit op het eiland, twee jaar later kreeg men er telefoon.

Pas in 1969 kwam er een vaste verbinding met de wal en kon alles met de auto worden aangevoerd. Toen waren kolen en gasflessen al lang niet meer nodig en was de tijd van petroleum verlichting voorbij. Gasten uit binnen- en buitenland werden ontvangen, het scheepsonderhoud georganiseerd en natuurlijk werd er gezeild en in strenge winters ook geschaatst. De vloot werd uitgebreid met 2 wedstrijdtjotters en één van de oude tjotters werd verruild voor een Fries jacht met tjotterroer.

De eerste tjotter met de naam Brûser werd bij de vloot gevoegd en heit bestelde 4 nieuwe tjotters bij de werf van Berend de Jong in Heeg. Bij het afscheid van heit en mem Piersma in 1977 droegen ze hun 3 eigen scheepjes over aan de NJHC. In de loop van meer dan 20 jaar had het echtpaar een grote schare ronde- en platbodemzeilers niet alleen het zeilen, maar ook de liefde voor tjotters bijgebracht. Schepen kwamen en gingen, de belangstelling voor het zeilen in tjotters groeide. Zeilinstructeurs hebben altijd flink de handen uit de mouwen gestoken.

Na het vertrek van het echtpaar Piersma van de herberg kwam de zorg voor de vloot in handen van het John Sanders, en later ook van Rob van Roessel. Zij hadden een duidelijke taakverdeling afgesproken: Rob had de leiding over de unieke tjotterzeilschool It Beaken, terwijl John jeugdherbergzaken behartigde. Later en na het vertrek van beiden is de verantwoordelijkheid voor de zeilschool overgedragen aan de jeugdherberg.

Alle inspanningen ten spijt waren er eind tachtiger jaren 4 tjotters zo slecht aan toe, dat ze aan vervanging toe waren. Voor de 3 houten tjotters werd aan drie Friese houtbouwers gevraagd een tjotter te bouwen. De stalen Brûser kreeg een nieuwe geklonken romp met de exact dezelfde maten als de oude. Het boeisel, het achterhuisje en de mastbank werden overgezet op de nieuwe Brûser. Op 9 mei 1987 werden bij It Beaken in Heeg 4 tjotters feestelijk in gebruik genomen: de Brûser, het Wearlamke, de Hoannemosk en de Wink. Op dezelfde dag werd ook De Vereniging Vrienden van de Tjottervloot opgericht met als doel niet alleen de vriendschapsbanden te behouden maar ook de tjotters.

Een vloot van 10 tjotters en een Fries jacht heeft veel onderhoud nodig en de leden van de vereniging hebben veel werk verzet. Aanvankelijk leek het of hiermee het lek boven was, maar na enige tijd werd de noodklok opnieuw geluid. Het onderhoud van de schepen kwam weer in het gedrang en het werd duidelijk dat dit niet lang zo mocht voortduren. De NJHC gaf in 1994 bovendien duidelijk te kennen dat men voor de tjotters binnen de toenmalige organisatie weinig toekomst meer zag. De Stichting Friese Tjottervloot werd in 1996 opgericht met als doel de vloot in Heeg als een varend monument in stand te houden.

Onder voorzitterschap van Rienk Wegener Sleeswijk werden contacten met sponsoren gelegd. En bijdragen van het Piersma Fonds en van andere geldverstrekkers hebben de uitvoering van een goed onderhoudsplan mogelijk gemaakt. De vloot ligt nog steeds in Heeg op It Eilân onder één dak met de voormalige jeugdherberg, nu één van de vestigingen van de landelijke Stayokay organisatie, de huidige huurder van de vloot. De schepen liggen er goed bij en zijn van voorjaar tot najaar beschikbaar voor zeiltochten op de Friese binnenwateren.

Zeilers met ervaring en belangstelling voor het varen in tjotters kunnen zich aansluiten bij onze schipperskring van de tjottervloot, waardoor onze donateurs en gasten zich kunnen laten varen. Ook onze varende donateurs staan garant voor het in de vaart houden van de vloot.

De verwachting is zeker, dat ons varend monument in de toekomst en voor een breder publiek regelmatig op het water te zien zal zijn. Een tjotter is een prachtig sieraad op het water, waarin het goed zeilen is. De vloot is een cultureel erfgoed bovendien.

Voor meer informatie over de geschiedenis van It Beaken zie ook Van Eilân naar meer -60 jaar Stayokay Heeg/Zeilschool It Beaken- ©2006 Stayokay Heeg/zeilschool It Beaken ISBN 908112031 X